نفش سند در تاریخ نویسی و تاریخ سازی

 ویژه نامه ی آرش 108

طرح دفاعیات

 

سند چیست؟ آیا تنها آن نوشته‌‌‌‌‌ كه طبق مقررات قانونى تنظيم شده، سنديت دارد. آیا تنها آنچه به صورت ادعاى مکتوب درآمده، سند محسوب مى شود ؟ آیا تنها گزارش رسمى مأموران، استناد پذیر است؟ جز اين گونه اساسِ اثبات، چه چیز دیگری را می توان به مثابه سند به رسميت شناخت؟ آیا شهادت درست، سنديت ندارد؟ آيا نقش آفرينان پيكارهاى سياسى، بازماندگان سازمان ها و جریان‌های اعتراضى و شاهدان رويداد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى اجتماعى، خود سند نیستند؟ سند زنده؟

صحت و سقم سند را چگونه می‌توان تعیین نمود؟ چگونه می‌توان یقین پیدا کرد که گزارش فلان مأمور امنیتی یا بهمان کارمند سفارت خارجی، دقیق و درست است. تا کجا و به چه ميزان مى‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ توان به يك ادعا، شهادت و گزارش، استناد کرد؟

از آنجا که بررسی تاریخ گذشته و منتقل کردن آن به نسل بعد در راهیابی‌های آینده نقش برجسته‌ای دارند، و از آنجا که جمهوری اسلامی برای پیشبرد اهداف سیاه خود با استفاده از جمعی از تحصیلکردگان و خادمین رژیم سابق و نیز با استفاده از قلم روشنفکران از چپ بریده، دست به تاریخ‌نگاری و در عین حال تاریخ سازی برای خود زده است، ما برآن شدیم در ویژه‌نامه‌ای که پیش‌رو دارید، به این پرسش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ها بپردازیم. چهارچوب بررسی خود را به «سند» در جمهوری اسلامى ایران محدود ساخته‌‌‌‌‌‌‌‌ایم. آن‌چه تاکنون توسط «مركز بررسى اسناد تاريخى وزارت اطلاعات»، «دفتر ادبيات انقلاب اسلامى»،«موسسه اطلاعات و پژوهش‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى سياسى»،«سازمان اسناد ملى»، «موسسه تحقيقاتى و انتشاراتى ديدگاه» و ده‌ها مرکز نشر اسلامیِ وابسته به وزارت اطلاعات و… به صورت، خاطرات، اعترافات، تاريخ شفاهى يا كتبى، پژوهش سياسى و تك نگارى انتشار یافته، موضوع بررسی ماست. به سریال­ها، فیلم­های سینمایی، آثار ادبی نیز البته سر زده­ایم. از رهگذر ارزیابی کتاب­ها و تصویرها، برآورد درجه‌‌‌‌‌‌‌ى دقت و درستی آن‌ها، چرايى گزینش اسنادى كه درج و اسنادى كه حذف شده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند، و نيز برنمودن سازوكار پيچيده‌‌‌‌‌ى ارائه اطلاعات ناراست، ناسره و نابجا و درهم آميزى داده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى درست و نادرست، راه و روش تاريخ نگارى يا تاريخ سازى جمهورى را مورد كنكاش قرار داده‌‌‌‌‌‌‌‌ايم. تاريخ سازى‌‌‌‌‌‌‌‌اى كه مهم‌‌‌‌‌‌‌‌ترين مشخصه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى تاكنونى آن بى اعتبار كردن دگرانديشان و دگرخواهان بوده است.

آغاز دفتر؛ دفاعیات بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی؛ دی­ماه 1347

سال‌ها پیش دوستی گفته بود که دو سند مهم در اخیار دارد؛ و قول داده بود روزی آن دو سند را برای انتشار در اختیار آرش قرار خواهد داد.

بعد از ظاهر شدن ثابتی در تلویزیون آمریکا، دوست عزیزم از ایران تلفن زد و گفت: حدس می­زنم که در این مورد ویژه‌نامه‌ای خواهی داشت. پس از شنیدن پاسخ مثبت من، محتوای آن دو سند را برایم تعریف کرد. لحظه‌ای سکوت بین ما برقرار شد. او گفت: «باور کن سال‌ها بود منتظر این بودم که دفاعیات با ارزش بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی را در مجله­ی آرش منتشر کنم؛ و امروز، روز موعود است. تلاش می­کنم اصل دفاعیات را که به خط خودشان است، طی این یکی دو ماه، با مسافر برایت ارسال کنم».

دو ماه بعد، مسافری از آمریکا خبر داد که اسناد بدست‌اش رسیده است.

 قرار شد هر زمان به امریکا رسیدم، برایم پست کند.

روزی که دفاعیات به دستم رسید، یکی از بهترین روزهایم بود. با ولع تمام آن‌ها را سرکشیدم؛ دو بار.

از محمد رضا شالگونی، همکار عزیزم در مجله ی آرش، که  از سال‌های 48-1347 تا 1357 در زندان‌های مختلف رژیم شاه با اکثر بچه‌های گروه جزنی هم بند بوده، نیز درخواست کردم، نظر خود را بر این دفاعیات، بنویسد.

   و امروز شادی خود از خواندن این دو سند تاریخی را با خوانندگان آرش، تقسیم می‌کنم؛ واین ویژه­نامه­ را  با دفاعیات بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی آغاز می­کنیم.

  آرش